OPINIE | Olympische limieten: steeds korter door de bocht voor een snuifje atletiekcommotie, terwijl het de ranking is die kritiek verdient

World Athletics publiceerde dinsdag strenge limieten voor de Olympische Spelen van 2028. Overal stond onterecht te lezen dat je een bepaalde limiet ‘moet’ presteren om in LA te geraken, terwijl het zwaartepunt in feite gewoon naar de ranking is verschoven. De grote verontwaardiging die volgde was ongefundeerd en vermijdbaar. In plaats van de limieten had de ongelijkheidsbevorderende ranking beter een plaats in alle titels gekregen.

Storm op sociale media en in allerlei publicaties deze week: de olympische atletieklimieten zijn alweer een stuk strenger dan bij vorige edities en vereisen prestaties waarmee je in LA waarschijnlijk de (halve) finale zal halen. Toch klopt het helemaal niet dat de toegangspoort naar de Spelen kleiner geworden is. Hetzelfde aantal beschikbare plaatsen wordt alleen op een net iets andere manier verdeeld, met meer gewicht voor de ranking. Die joekel van een kanttekening stond in het beste geval in de volgende zin en in het slechtste geval helemaal nergens. Het hield weinigen tegen om de atletiek nog maar eens weg te zetten als een gekke sport waar iedereen om de twee stappen zijn enkel omslaat.

De limieten dienen er nog slechts toe om de bovenste 40% van de atletenpiramide zekerheid over deelname te verschaffen, tegenover 50% voorafgaand aan de Olympische Spelen van Parijs. De verstrenging van de limieten is daarnaast logisch omdat het prestatieniveau in heel wat disciplines blijft stijgen. Het meest felbevochten deel van het deelnemersveld – de overige 60% – kwalificeert zich dus via de ranking. De focus van de discussie kan dan ook beter daar liggen, met name omdat de ranking gebreken vertoont die wel kritiek verdienen.

Want voor wie heeft de aanscherping van de limieten nu eigenlijk rechtstreekse gevolgen? Slechts voor een zeer beperkt aantal atleten: namelijk zij die met een soepelere limiet wel tot de beste 50% behoren, maar met een strengere limiet niet tot de beste 40%. Die eerste afvallers zijn tegelijk natuurlijk de atleten die sportief de beste kaarten hebben om met een olympisch ticket uit de rankingstrijd te komen. Het moet al gek lopen opdat zij de Spelen zouden missen.

Het kwalificatiesysteem

Voor de volledigheid: atleten kunnen zich plaatsen door een limiet te presteren of door binnen het deelnemersquotum op de ranking te staan. De kwalificatieperiode loopt voor het gros van de nummers van 19 juni 2027 tot en met 18 juni 2028. Op de marathon, waar atleten zich kunnen kwalificeren tussen 1 november 2026 en 30 april 2028, tellen top 5-plaatsen in wedstrijden met het platinum label bovendien ook als limiet. Via die weg boekte Koen Naert eerder al eens een WK-ticket door vijfde te worden in New York.

Het valt nog af te wachten of er bijkomende Belgische criteria volgen voor kwalificatie via de ranking, maar voor Parijs waren er in ieder geval geen en Belgian Athletics heeft voor de kampioenschappen in 2027 alvast de weg ingeslagen om geen uitnodigingen meer af te slaan. Hoogstwaarschijnlijk zal het internationale systeem dus gevolgd worden.

Wat als men al deze aandacht nu eens aan de ranking had gegeven?

De grote media-aandacht voor de aangescherpte limieten – een probleem dat er in wezen geen is – is extra jammer omdat het kwalificatiesysteem wel een andere duidelijke achilleshiel heeft. Als de limieten ergens schuldig aan zijn, is het dat ze de ranking belangrijker maken, een systeem dat in zijn huidige vorm kansenongelijkheid in de hand werkt.

De betrachting om via limieten enkele plaatsen voor te behouden aan de allerbeste atleten en daarachter via de ranking vooral constante atleten te belonen is in principe een eerlijke basis voor een kwalificatiesysteem. De realiteit is nu echter dat mindere atleten met meer kansen een betere atleet kunnen thuishouden.

Dat zit zo: de ranking neemt naast de result score, dat is een punt voor de sportieve prestatie, ook een component placing score in aanmerking. Dat tweede punt weerspiegelt de plaats in de uitslag en het niveau van de competitie. Het idee daarachter is dat grotere meetings met het lokmiddel van een hogere placing score een beter deelnemersveld kunnen trekken. World Athletics wil gedurende het hele seizoen krachtmetingen zien tussen de grootste namen.

Dat opzet levert goed gestoffeerde deelnemersvelden op in de breedte, maar de echte toppers hebben weinig interesse in de ranking omdat ze vaak al en passant de limiet op zak hebben gestoken. De ranking als incentieve gebruiken om grote namen tegen elkaar te laten uitkomen werkt dus slechts in beperkte mate, maar zorgt er wel voor dat het bord van de kleinere meetings wordt leeggegeten. De subtop kiest namelijk massaal voor de meetings waar net wat meer placing score te rapen valt. Ze zouden gek zijn om dat niet te doen: voor hen is het eigenlijk zelfs zonde om een topprestatie (hoge result score; red.) neer te zetten in een competitie waar aan die prestatie geen mooie placing score vasthangt.

Twee concrete voorbeelden maken dat duidelijk. De zege op een meeting van het bronzen niveau zoals de IFAM, de Nacht van de Atletiek, Kortrijk of Luik levert 42 punten placing score op. Op een meeting van het gouden niveau zoals de FBK Games heb je met een vijfde plaats al 63 punten beet. Met oog op de ranking is het voor een 100m-sprinter gunstiger om met 10″05 vijfde te worden in Hengelo dan om in Oordegem naar 9″99 te knallen. Een 5.000m-loper is even goed af met een anonieme achtste plaats in een Diamond League in 13’14″09 als met een sensationele 12’59″75 voor de overwinning op een Flanders Cup. Dit zit scheefgetrokken.

Het beeld voor de atleten is duidelijk: wie kansen krijgt om aan grote wedstrijden deel te nemen, geraakt ver. Wie er geen krijgt, blijft ook met superieure prestaties ter plaatse trappelen. Dat is nooit anders geweest, maar nu institutionaliseert en bestendigt het grote belang van de ranking die dynamiek.

Connecties, geld en kalendergeluk: heel wat niet-sportieve factoren bepalen het olympische perspectief

In Noord-Amerika en vooral Europa zijn er een stuk meer meetings met een hoge classificatie dan in andere werelddelen. Atleten zijn vanzelfsprekend niet aan hun thuisland gebonden en komen van heinde en verre naar de juiste meetings, maar reizen is duur en daardoor speelt de financiële slagkracht van de atleet momenteel een te grote rol in het bepalen van de sportieve horizon.

Uiteraard maakt het bovenstaande nog niet dat Europese atleten het gemakkelijk hebben. Hun continentale kampioenschappen, een mooie kans om placing score te rapen, zijn bijvoorbeeld heel sterk bezet.

Mogen deelnemen aan hoogstaande wedstrijden buiten de kampioenschappen is een zaak die in handen ligt van meetingdirecteurs, managers en connecties die een goed woordje willen doen. Het sportieve niveau is slechts één aspect in de keuze van een meetingdirecteur om iemand al dan niet aan de start te laten komen. Een goed geconnecteerde Aziaat die punten kan sprokkelen in de zwakker bezette Chinese Diamond League-meetings heeft het beter dan een Europeaan die op eigen continent niet aan de bak komt.

Het systeem houdt ook geen rekening met de noden van de atleten. Toewerken naar de best mogelijke vorm en op je piek een paar welgemikte wedstrijden uitkiezen, eventueel op lokaal niveau? Geen optie voor wie de rechtstreekse limieten niet binnen handbereik heeft. De kansen om veel punten te rapen zijn beperkt en liggen daardoor op momenten die te nemen of te laten zijn.

Hoe kan het beter?

Conclusie: de kritiek op de strenge limieten is alleen terecht in de zin dat ze het belang van de ranking vergroten. Verder hebben ze – behalve voor de gemoedsrust van een beperkt aantal atleten, die begrijpelijk op zoek gaan naar zekerheid – vrij weinig gevolgen. De ranking is principieel een lovenswaardig systeem en kan mits hervorming een goede oplossing bieden voor het samenstellen van waardige kampioenschapsvelden, eender wat ‘waardig’ dan concreet betekent. Uiteraard is het onmogelijk om een formule uit te werken waar niemand een bezwaar tegen kan inbrengen.

Een systeem dat minder waarde hecht aan placing score lijkt in ieder geval noodzakelijk om het sportieve aspect de doorslaggevende factor te laten zijn en constante atleten te belonen.

Als de placing score dan toch een blijver is, moet de stiefmoederlijke behandeling van de kleinere meetings onder het vergrootglas gelegd worden. Finaal moet de ladder naar de top transparanter en meritocratischer zijn, waarbij startrecht in hoogstaande meetings toekomt aan wie daar sportief zijn plekje heeft verdiend. World Athletics kan daar een actieve rol in spelen, bijvoorbeeld door regels op te leggen waardoor goede prestaties een gegarandeerde plek op meetings van een hoger niveau kunnen opleveren.